ایران‌دخت

 قبل از افتتاح مدارس در ایران مکتب‌خانه وجود داشت. این مکتب‌ها را مکتب‌دار اداره می‌کرد که به او ملا (یعنی باسواد و درس‌خوانده) می‌گفتند. مکتب‌های دختران را هم ملاباجی اداره می‌کرد. این را هم بگویم که مکتب‌خانه اطاقی بود که بچه‌ها هریک تشک‌چه‌ای داشتند و روی آن می‌نشستند.

روزی شخصی به مکتب مراجعه نموده و به مکتب‌دار می‌گوید: پسر من مدتی است به مکتب می‌آید اما چیزی یاد نگرفته ولی پسر همسایه به خوبی خواندن و نوشتن را آموخته است، علت چیست؟

مکتب‌دار می‌گوید: این مساله بسیار ساده است، الساعه من در حضور شما آزمایشی از این دو نوآموز می‌کنم و آن‌ها را بیرون از مکتب فرستاد. زیر اولی که کم‌هوش و بی‌دقت بود خشتی گذاشت و زیر تشک دانش‌آموز باهوش و دقیق مقوایی. آنگاه آن‌ها را احضار نمود و گفت در جایشان بنشینند.

بعد از اولی پرسید: چه فرقی حس می‌کنی؟ تغییری کرده؟ گفت: نه، تغییری نکرده است. از دومی پرسید: تو چه حس می‌کنی؟ دومی گفت: یا سقف پایین آمده یا من بالا رفته‌ام.

مکتب‌دار به آن شخص گفت: ملاحظه نمودید؟ آن شخص که متوجه موضوع شده بود، شرمنده شد و از او تشکر کرد و رفت. این شعر هم در این مورد بی مناسبت نیست:

باران که در لطافت طبعش خلاف نیست

در باغ لاله روید و در شوره‌زار خس